Genetische modificatie en biosafety

Dagelijks eten we genetisch gemodificeerd voedsel. Alhoewel er succesvolle toepassingen zijn geweest, is de veiligheid van dit soort producten niet te voorspellen. Daarom moet er enige bescherming worden geboden door regels vast te stellen.

Als uitgangsmateriaal voor voedsel wordt van oudsher agrarische producten – zoals fruit, groenten en vlees – gebruikt. Deze werden tot voor kort verbeterd door soortgenoten met elkaar te kruisen en daardoor gewassen/vee aan te passen aan de wensen van de mens. Kruisingen waren slechts mogelijk binnen families zoals een koe met een koe. Kruisingen van een koe met een andere familie, bijvoorbeeld de aap, was onmogelijk.

Plakken

De ontdekking van de eigenschappen van het erfelijk materiaal (DNA) in 1953 heeft alles veranderd. Het heeft gezorgd dat erfelijke eigenschappen uit het ene organisme geknipt en in een ander organisme geplakt kunnen worden, de zogenoemde genetische modificatie. Genetische modificatie (GM) maakt het mogelijk om verschillende soorten met elkaar te kruisen, en razendsnel nieuwe ‘supersoorten' te maken. Hierdoor worden de soortgrenzen overschreden en kunnen bij wijze van spreken spinnen met planten of mensen worden gekruist.

Deze technologie (biotechnologie) kan worden gebruikt voor het oplossen van vele problemen. Soja, dat niet bezwijkt bij bespuiting met de onkruidverdelger round up , blijkt in de praktijk een 13 tot 18 procent hogere productie te halen, minder gevoelig te zijn en 3 tot 6 procent minder te kosten. Rijst, verrijkt met vitamine A is een ware uitkomst voor de één miljoen kinderen die er in de wereld een tekort aan hebben. De papaja-industrie in Hawaï, die werd geteisterd door het ringspotvirus, is gered door de succesvolle introductie van genetisch gemodificeerde papajas.

Effecten

Dagelijks eten we genetisch gemodificeerd voedsel, hetzij in pindakaas, ketchup, chocola en een heleboel andere producten. Onderzoek in Suriname heeft aangetoond dat gemiddeld 67 procent van de producten in de winkels genetisch gemodificeerd zijn. We proeven er niets van, maar het effect ervan op de gezondheid en het milieu is nog onbekend (figuur 1).

Alhoewel er succesvolle toepassingen zijn geweest, is de veiligheid van GM-producten niet te voorspellen. Wel zijn er enkele problemen geweest met GM-voedsel zoals het ontstaan van ongewenste allergische reacties en het voorkomen van gevaarlijke stoffen.

Ongewenste allergieën

Met genetische manipulatie kunnen er per ongeluk niet gewilde stoffen in voeding worden ingebracht. Dit zijn de lichaamsvreemde stoffen die allergische reacties veroorzaken zoals melk, eieren, vis, pinda, soja, noten, tarwe en schelpdieren (FAO). De verrijking van de sojaplant met een stof methionine, heeft geleid tot sterke allergische reacties bij mensen. De methionine eigenschap was namelijk afkomstig van de Braziliaanse paranoot, welke tot de bekende groep van allergenen behoort.

Voorkomen van gevaarlijke stoffen

Het overgrote deel van planten en dieren produceren van nature gevaarlijke stoffen voor het doden van ziekten en plagen, het aantrekken van insecten of gewoon als afvalstoffen. U kan zich voorstellen dat met de overdracht van vreemde eigenschappen het mogelijk is dat er gevaarlijke stoffen kunnen ontstaan, toe- of afnemen. Dit bleek het geval in een Japans bedrijf (1989), dat overschakelde op de GM bacterie Bacillus amyloliquefaciens voor de productie van de stof L-tryptofaan. Men had over het hoofd gezien dat het onschadelijke N-fenylaminoalanine kon worden omgezet in het zeer giftige 3-fenylamino 1,2 propaandiol, met als resultaat dat 1500 mensen een permanent handicap opliepen en 37 de dood vonden . Het uiteindelijk bewijs werd geleverd door Putszai, die in 1999 met wetenschappelijk onderzoek aantoonde dat ratten gevoed met gemodificeerde aardappelen kleinere organen (hart, lever, nieren etc.) ontwikkelden en gevoeliger zijn voor ziekten.

Bescherming

Maar... we moeten allemaal eten! Als het nou gemodificeerd voedsel is of niet. Daarom moet er enige bescherming worden geboden door regels vast te stellen. Net als Suriname doen vrijwel alle landen in de wereld mee met de GM-regelgeving binnen het Cartagena protocol on biosafety. Dit protocol schrijft een aantal veiligheidsregels voor bij het vervoer en gebruik van gemodificeerde producten. Het Cartagena Protocol eist dat bij de invoer van gemodificeerde producten er duidelijk vermeld is waaruit het product bestaat. De regels zullen voor Suriname eind 2004 gelden.

Tekst: Gwendolyne Emanuels-Smith. De auteur is biotechnoloog van beroep